Rechtsbijstand: een recht dat geen luxe mag worden

Wat is een rechtsbijstandsverzekering?

Een rechtsbijstandsverzekering biedt juridische hulp en advies wanneer je in een conflict terechtkomt, zonder dat je meteen een dure advocaat hoeft in te schakelen. De verzekeraar bekijkt je dossier, geeft advies over je rechten en probeert het geschil eerst minnelijk op te lossen. Lukt dat niet, dan worden de juridische kosten gedekt. Van een burenruzie tot een arbeidsconflict: je staat er niet alleen voor.

Een verzekering onder druk

Toch staat die bescherming vandaag onder druk. Twee ontwikkelingen komen ongelukkig samen.

Enerzijds zijn de premies de voorbije jaren fors gestegen. Stijgende advocatentarieven en langere gerechtelijke procedures drijven de kosten op, populaire polissen verdubbelden in amper twee jaar tijd, zo schreef De Tijd al in oktober 2025. Anderzijds schafte de federale regering het belastingvoordeel op rechtsbijstandsverzekeringen af met terugwerkende kracht vanaf januari 2025. Wie in 2025 een premie betaalde, kan die niet langer inbrengen in de belastingaangifte, voor velen een onaangename verrassing.

Het gecombineerde effect is groot. Volgens een recent artikel in HLN, daalde het aantal nieuwe polissen bij sommige verzekeraars met maar liefst 50 procent nadat de afschaffing bekend raakte.

Een vals signaal ontmaskerd

Die daling van 50 procent verdient nuance. Ze suggereert dat het fiscale voordeel voor veel mensen een belangrijke, misschien zelfs doorslaggevende, factor was bij de beslissing om zich te verzekeren. Nu dat wegvalt, én de premies tegelijk fors zijn gestegen, is het begrijpelijk dat mensen hun afweging herbekijken.

Toch roept het een bredere vraag op: in welke mate was die bescherming voor sommigen vooral aantrekkelijk zolang ze goedkoop was? De situaties die rechtsbijstand zinvol maken, een conflict met een aannemer, een betwiste opzegging, een foutieve levering, zijn immers niet verdwenen samen met het belastingvoordeel.

Het belastingvoordeel bleek dus een vals signaal. De vraag die we ons moeten stellen is niet "is dit fiscaal voordelig?", maar "wat is mijn toegang tot het recht waard?"

Assuralia omschreef rechtsbijstand in 2019 al als een "Zwitsers zakmes voor toegang tot het recht". Dat zakmes is er nog. Maar steeds minder mensen dragen het bij zich, en dat is zorgwekkend, want de nood eraan is niet verminderd.

Meer dossiers, hogere drempel

België telt drie tot vijf keer meer rechtsbijstandsdossiers dan onze buurlanden. Dat wijst op een juridisch actieve samenleving, maar ook op een justitieel apparaat dat al jaren onder hoge druk staat. De paradox is schrijnend: rechtsbijstand was ooit bedoeld om de drempel naar het recht te verlagen, maar door stijgende premies en weggevallen fiscale steun wordt die drempel net hoger.

Technologie als structurele uitweg

Waar het fiscale voordeel een tijdelijke stimulans was, kan technologie een structurele oplossing bieden. Door juridische processen te digitaliseren en te automatiseren worden ze sneller, goedkoper en toegankelijker, en dat is in het belang van iedereen. Want als een product financieel minder aantrekkelijk wordt voor de consument, moeten verzekeraars en advocaten de vraag durven stellen: hoe maken we dit betaalbaar? Net als in andere sectoren geldt ook hier dat efficiëntere processen niet alleen de klant ten goede komen, maar ook de winstgevendheid van de aanbieder versterken.

Exact dat doet ClaimBee voor letselschade. Door berekeningen te automatiseren en een versnipperd proces samen te brengen op één platform, kunnen schadeclaims sneller, correcter en transparanter worden afgehandeld, goed voor slachtoffers, juristen én verzekeraars.